وموضوعاتى است كه خصوصيات آنها براي ما در آينده روشن نيست ( يعنى نمى دانيم كدام يك از اين قوانين بر أو حكومت خواهد نمود ) از اين نظر ، چنين فردى ، داراى سرنوشتى مبهم وغير معين است . واما در مورد ايراد دوم : كوتاه سخن آنكه : مقصود از حتمي ، همان قطعيت عارضى است كه با امكان خلاف آن ، منافاة نخواهد داشت وأصولا هر موقع درباره غير خدا سخن از ضرورت ووجوب به ميان مى آيد ، مقصود قطعيتى است كه بر روى يك امر ممكن ، عارض مى گردد . . ( 1 ) نظريه دوم ونقد آن موجودات جهان بر دو قسمند : برخى از آنها امكان بيشتر از يك نوع خاص از وجود ، در آنها نيست ، مانند مجردات علوي ، برخى ديگر اين گونه نيستند ، امكان بيش از يك نوع خاص از وجود ، در آنها هست وآنها ماديات مى باشند . موجودات مادي ، آنهايى هستند كه از يك مادة خاص به وجود مى آيند وزمينه به وجود آمدن موجودات ديگر مى باشند ، مانند همه موجوداتى كه محسوس وملموس ما مى باشند . مادة طبيعي ، نقش پذير صورتهاى مختلف است ، مادة طبيعي ، استعداد تكامل دارد . مادة طبيعي از بعضي عوامل طبيعت ، قوت ونيرو مى گيرد واز بعضي ديگر ، نقصان پيدا مى كند ويا راه فنا وزوال مى گيرد . مادة طبيعي استعداد دارد كه با علل وعوامل مختلف ، مواجه شود وقهرا تحت تأثير هر كدام از آنها يك حالت وكيفيت واثرى پيدا كند ، مخالف با حالت واثرى كه از آن ديگرى مى توانست پيدا كند . يك تخم كه در زمين كاشته مى شود ، اگر مصادف شود با آب ، هوا حرارت ،

--> ( 1 ) - سرنوشت از ديدگاه علم وفلسفه ، ص 185 - 186 .